Lịch sử bóng đá Việt Nam

I. Lịch sử bóng đá thế giới

Từ khoảng thế kỷ II – III TCN (Trước công nguyên), Trung Quốc đã phát minh ra ra bóng đá. Điều này đã được FIFA công nhận vào năm 2004. Theo các nhà nghiên cứu về lịch sử, sơ khai của bóng đá bắt nguồn từ trò chơi “Cuju” hay “Xúc cúc”. Trong trò chơi này, người chơi không được sử dụng tay để bắt bóng mà chỉ được sử dụng chân để truyền quả bóng bên trong có chứa đầy lông với mục đích là đá vào đích có hình cầu được treo ở trên cao. Đội nào ghi được nhiều điểm hơn sẽ chiến thắng.

Bóng đá cổ trung quốc

Môn Cuju của Trung Quốc với cầu môn trên cao
 
Về sau, trò chơi này đã được du nhập vào phương Tây qua con đường tơ lụa, từ Trung Quốc cổ đại qua Ai Cập, Rome, Pháp và phần còn lại của thế giới.
Chính từ đây, cách chơi sử dụng các vật thể có hình dáng thô sơ (tròn hoặc dẹt), bằng nhiều loại nguyên liệu (quả bưởi, cuộn rơm, búi cỏ được bọc bằng da hay bong bóng bò) được rất nhiều nước áp dụng. Hình thức chơi này gần giống với bóng đá ngày nay nhưng tên gọi ở mỗi nước lại có sự khác nhau. Ví như, ở Pháp, trò này được gọi là là soule còn ở Italia là calico.
Cho đến khi, liên đoàn bóng đá ở Anh được thành lập, bóng đá mới tiến lên một tầm cao mới, đạt tới sự thịnh vượng trước nay chưa từng có. Chính vì vậy, nước Anh được coi là “cái nôi” của bóng đá hiện đại.


Xem thêm: Lịch sử hình thành và phát triển bóng đá thế giới
 

 

II. Lịch sử bóng đá Việt Nam

1. Bóng đá xuất hiện ở Việt Nam khi nào?

Nền bóng đá Việt Nam, có thể nói, là một nền bóng đá trẻ. Bóng đá ở Việt Nam xuất hiện muộn hơn so với nền bóng đá thế giới mấy chục năm, với bóng đá cổ đại hàng nghìn năm. Sau khi bóng đá thế giới đã có một sức ảnh hưởng sâu rộng đối với mọi người dân, ảnh hưởng đến cả vắn hóa của quốc gia, thì bóng đá việt Nam mới xuất hiện.
Bóng đá du nhập vào Việt Nam thông qua con đường thuộc địa. Chính Thực dân Pháp đã đem nền văn minh của nước họ như điện, đường, trường, trạm đến với Việt Nam và như một lẽ dĩ nhiên, họ cũng mang các trò chơi, trong đó có bóng đá đến nước ta.
Vào năm 1896, Việt Nam đã trở thành thuộc địa Pháp, bóng đá được du nhập đầu tiên ở Nam Kỳ và sau lan ra Trung Kỳ và Bắc Kỳ.

2. Các giai đoạn lịch sử bóng đá Việt Nam

2.1. Từ sơ khai đến 1954

2.1.1. Tại Nam Kỳ
Ban đầu, người chơi bóng chỉ giới hạn ở các công chức, thương gia hay binh lính người Pháp. Sau dần dần, người Việt nhìn thấy cũng bắt đầu học hỏi, chơi theo cách thức chơi bóng của người Pháp. Đến khi luật bóng đá được ông E.Breton, một uỷ viên Pháp trong Hội Liên hiệp Thể thao Pháp đem áp dụng tại Việt Nam, lịch sử bóng đá Việt nam mới bắt đầu khởi sắc với  sự thành lập các đội bóng riêng, nổi tiếng nhất là Gia Định Sport và Ngôi Sao Xanh. Sau này hai đội bóng hợp lại thành Ngôi sao Gia Định. Chính đội bóng này đã góp phần quan trọng đưa nền bóng đá còn sơ khai ở Việt Nam trở nên phát triển và ngày càng có chỗ đứng trong lòng người dân.
Câu lạc bộ bóng đá đầu tiên được lập ra ở Việt Nam với sự kết hợp giữa các thành viên của cả Việt Nam và Pháp là Cercle Sportif Saigonnais. Câu lạc bộ này đã được ông hội trưởng Breton tự mình huấn luyện dựa trên luật bóng đá. Sau câu lạc bộ này, hàng loạt các câu lạc bộ bóng đá khác cũng ra đời như Infanterie, Saigon Sport, Athletic Club, Stade Militaire, Taberd Club...Từ đây, các các giải bóng đá cũng bắt đầu xuất hiện. Trong số các câu lạc bộ này, đội mạnh nhất là đội Cercle Sportif Saigonnais được huấn luyện bài bản nhất đã thắng nhiều giải liên tiếp trong các năm: 1907, 1909, 1910, 1911, 1912, 1916...
Tuy nhiên, vị trí này không giữ được lâu khi đội Ngôi sao Gia Định hợp nhất. năm 1917, đội Cercle Sportif Saigonnais đã mất ngôi vị vô địch mùa giải liên tiếp.
 
đội bóng Pháp đầu tiên tại Sài Gòn

Đội bóng Pháp đầu tiên tại Sài Gòn - Cercle Sportif Saigonnais (Ảnh: Tư liệu)
 
Ngoài ra còn có các đội như: Victoria Sportive, Commerce Sport, Jean Comte, Sport Cholonaise, Khánh Hội Sport, Tân Định Sport, Gò Vấp, Hiệp Hoà, Chợ Quán, Phú Nhuận, Đồng Nai, Enfants de Troupe...; ở các tỉnh thì có những đội: Thủ Dầu Một, Cần Thơ, Sóc Trăng, Sa Đéc, Gò Công, Châu Đốc, Mỹ Tho...
Theo sự phát triển của bóng đá, sân bãi cũng được phát triển theo như như sân Citadelle (tức sân Hoa Lư), sân Renault (tức Sân vận động Thống Nhất); sân Fourières (ở Bà Chiểu, gần lăng Lê Văn Duyệt), sân Mayer (góc đường Võ Thị Sáu - Trần Quốc Thảo), sân Marine (ở gần Trung tâm Mắt Thành phố Hồ Chí Minh) ...
Theo một lẽ dĩ nhiên, người hâm mộ và người dẫn dắt cần một tổng cuộc Bóng đá riêng giành cho người Việt. Song, đã có một Tổng cuộc Bóng đá do người Pháp chủ trì. Điều này dẫn đến xung đột giữa hai Tổng cuộc. Cao trào của cuộc xung đột là trong trận đấu giữa Cercle Sportif Saigonnais và Ngôi sao Gia Định năm 1925. Trọng tài người Pháp đã đuổi cầu thủ Paul (thành viên của đội Ngôi sao Gia Định) ra khỏi sân, khiến cầu thủ này bị treo giò vĩnh viễn. Mặc dù vậy, hai bên vẫn cố gắng hợp tác, tổ chức những cuộc thi đấu, như giải Vô địch Nam Kỳ.
Ngoài các giải, cúp còn được tổ chức tại Sài Gòn và các tỉnh, Tổng cuộc bóng đá An Nam đã đón nhiều đội nước ngoài và đem đội tuyển đi thi đấu ở Thái Lan, Campuchia … Chính điều này đã đưa môn thể thao vua được lan rộng trong cả nước.

Các mốc thời gian đáng nhớ ở giai đoạn này:
  • Năm 1905, đội bóng King Alfred (Chiến hạm Anh) sang thăm Sài Gòn. Tại đây trận đấu quốc tế đầu tiên đã được diễn ra với một đội có cả thành viên người Việt và Pháp.
  • Năm 1906, ông E.Breton đem luật thi đấu bóng đá sang truyền bá vào Việt Nam.
  • Năm 1907, hai đội bóng đá đầu tiên được thành lập là Gia Định Sport do các ông Ba Vẻ, Phú Khai dẫn dắt, và đội gôi sao Xanh (Etoile Bleue) của ông huyện Nguyễn Đình Trị. Sau hợp nhất thành Ngôi Sao Gia Định.
  • Năm 1917, đội Ngôi sao Gia Định đã thắng tất cả các đội bóng kể cả đội Cercle Sportif Saigonnais của ông Breton, giành Cúp vô địch.
  • Năm 1925 – 1935, có 29 giải bóng đá đủ loại được diễn ra với 8 lần vô địch của đội Ngôi sao Gia Định, số còn lại chia đều cho các đội Victoria, Khánh Hội, Cercle Sportif Saigonnais, Jean Comte, Auto-Hall (Nam), Commerce Sport, Thủ Dầu Một...
  • Năm 1932, ở Cần Thơ, đội bóng nữ đầu tiên được thành lập với tên Đội Cái Vồn do ông Sửu (tức Trần Khắc Sửu) dẫn dắt. Sau đó, là sự xuất hiện của đội Bà Trưng ở Rạch Giá – Long Xuyên.
  • Năm 1933, đội nữ Cái Vồn thi đấu với đội nam Paul Bert tại sân Mayer và hòa 2-2, lập nên một kỳ tích trong lịch sử bóng đá Việt Nam.
  • Giai đoạn 1945-1954, đội Ngôi sao Gia Định tiếp tục ngự trị trên bóng đá Nam Bộ với những cầu thủ xuất sắc khác như: Maurice Tài, Coón, Lý Đức, Dương Văn Quới (Trụ Đồng), Hiếu, Thọ 2, Tư (Mũi tên Vàng), Dương Bạch Mai, Mỹ (Cọp Đông nam Á), Đỗ quang Thách (thuật sỹ bóng đá), Thọ Ve, Bùi Nghẻn, Khê...
2.1.2. Tại Bắc kỳ và Trung Kỳ
Bóng đá ở Bắc và Trung kỳ không phát triển mạnh như Nam kỳ và thời gian bóng đá ra đời cũng muộn hơn Nam kỳ. Khoảng năm 1906 – 1907, bóng đá mới xuất hiện ở đây. Theo báo thời đó viết, năm 1909, đội Lê Dương Đáp Cầu (Legion Đáp Cầu) và đội Olympique Hải Phòng đã thi đấu với nhau. Ở lượt đi, đội Olympique Hải Phòng tháng 2 -1, nhưng thua ở lượt về với tỷ số 8 – 1.
Năm 1912, tại Hà Nội, Câu lạc bộ Bóng đá Hà Nội (Stade Hanoien) ra đời, gồm các cầu thủ người Việt và một số người Pháp như Menin, Megy, Bernard, Bonardi... Về phía quân đội Pháp có các đội như Trung đoàn Bộ binh Thuộc địa (Régiment d'Infanterie Coloniale, RIC), Ngôi Sao Xanh (Étoile Bleue), Lê Dương Đáp Cầu, Lê Dương Việt Trì... Ngày 1/11/ 1913, đội Câu lạc bộ Bóng đá Hà Nội đá với Trung đoàn Bộ binh Thuộc địa, kết quả đội bộ binh Pháp thắng 5-3.
Giai đoạn 1910 – 1920, các sân bãi bóng đá chưa phát triển, chủ yếu được tập tại các bãi trống, ngã tư vắng người, … Về sau, câu lạc bộ Hà Nội và đội Chớp Nhoáng (Eclair) hợp tác lập ra sân Nhà Dầu. Còn sân Mangin (nay là sân Cột Cờ) là do Quân đội Pháp quản lý và dùng cho các giải đấu chính thức.
Lịch sử bóng đá Việt Nam giai đoạn 1930-1940, Hà Nội có các đội bóng như: Chớp Nhoáng (do Trần Văn Quý đứng đầu), Câu lạc bộ Bóng đá Hà Nội, Racing Club, Lạc Long Ngọn giáo (La Lance), Hoả Xa (Usaga), Trường Bưởi (Chu Văn An hiện nay), Đại học (Université Club), Ngân hàng, Ô-tô Han (Auto Hall). Hải Phòng có các đội Voi vàng Đất cảng, Olympique Hải Phòng, Mũi Tên (La Flèche), Radium (Trung học), Thanh niên Bắc Kỳ (La Jeunesse Tonkinoise). Nam Định có đội Hồng Bàng; Phủ Lý có đội Phủ Lý Thể thao; Lạng Sơn có đội Le Semeur.
Miền Trung Việt Nam có các đội như ASNA (Vinh); Sept (Huế); Touranne và Faifo Cheminot của Nha Trang.

2.2. Từ năm 1954 đến 1975

Bóng đá Việt Nam sau cuộc chiến tranh Thế giới lần thứ hai và chiến tranh Việt – Pháp đã bị gián đoạn, sau khi Hiệp Định hiệp định Genève được ký kết, phong trào bóng đá ở cả hai miền mới được phục hồi và phát triển trở lại. Lịch sử bóng đá Việt Nam trong giai đoạn Mỹ xâm lược Việt Nam, đất nước bị chia làm hai miền nên bóng đá cũng bị phân hóa theo.
 
Đội tuyển bóng đá Việt Nam trong SEAP GAMES 1959

Đội tuyển bóng đá Việt Nam trong SEAP GAMES 1959
  • Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (miền Bắc)
Ở miền Bắc, năm 1954, đội Thể Công do Quân đội Nhân dân thành lập nhiều năm giành chức vô địch. Năm 1960, Đội tuyển Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (do cầu thủ của Trường Huấn luyện quốc gia và đội Thể Công) được sự giúp đỡ của các chuyên gia Liên Xô, Trung Quốc, Đức... đã thi đấu ở các giải GANEFO (Indonesia, 1963) và GANEFO Châu Á (Campuchia, 1966).
Những cầu thủ của giai đoạn này: Thọ, Long, Phàn, Ngọc, Chính, Vinh, Từ Hiển, Hùng (xồm), Khánh, Giáp, Thế Anh...
  • Việt Nam Cộng hòa (miền Nam)
 
Cúp vô địch Merdeka 1966

Cúp bóng đá Merdeka 1966

Năm 1954, đội Ngôi sao Gia Định giải tán, nhóm cầu thủ về đầu quân cho AJS (Association de la Jeunesse Sportive), hoặc đội Cảnh Sát.
Tại miền Nam Việt Nam, vào cuối thập kỷ 1950, đội bóng của Việt Nam Cộng hòa (VNCH) đã trở thành một trong 4 cường quốc bóng tròn châu Á (có 10 đội tham dự), khi lọt vào vòng chung kết giải Vô địch châu Á 1960 cùng với Nam Hàn, Israel, Trung Hoa (do Hồng Kông đại diện).
Trước năm 1960, Đội tuyển bóng đá quốc gia Cộng hòa được coi là một đội bóng khá mạnh của khu vực. Năm 1959, trong SEAp Game tổ chức tại Thái Lan, Đội đã đoạt Huy chương vàng. Cho đến nay, đây là lần duy nhất Việt Nam đoạt huy chương vàng bộ môn bóng đá tại một kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á mà tiền thân là Đại hội Thể thao Bán đảo Đông Nam Á.
Sau đó, tại SEAP Game, Đội bóng đá Việt Nam Cộng hòa luôn bị thua hoặc ở vòng bảng (1969), hoặc ở bán kết (1961, 1965, 1975), hoặc ở chung kết (1967, 1973) và giành chức vô địch ở thời gian này. Ngoài ra, năm 1966, dưới sự hướng dẫn của huấn luyện viên Karl-Heinz Weigang người Đức, đã đoạt Cúp Merdeka lần thứ 10 do Malaysia tổ chức.
1975, khi hai miền thống nhất thì đội được hợp nhất với Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam.

2.3. Từ năm 1975 đến nay

Ngày 31/12/1976, Cảng Sài Gòn (đại diện cho miền Nam) và Tổng cục Đường sắt (đại diện cho miền Bắc) đá giao hữu với nhau trên tinh thần thể thao, hòa hợp dân tộc, anh em một nhà. Kết quả, đội Tổng cục Đường sắt thắng với tỷ số 3 -1, sử dụng đội hình 4-3-3 (chiến thuật hiện đại mới đang định hình tại Châu Âu), trong khi đội Cảng Sài Gòn vẫn dùng chiến thuật 4-2-4. Điều này cho thấy sự tiến bộ trong chiến thuật của miền Bắc so với miền Nam, mặc dù miền Nam nổi tiếng với các giải đấu quốc tế hơn.
 
Trận đấu giữa đội Cảng Sài Gòn và đội Tổng Cục đường sắt 1976

Trận đấu giữa đội Cảng Sài Gòn và đội Tổng Cục đườn sắt 1976
 
Năm 1998, giải vô địch nữ quốc gia do VFF – Liên đoàn bóng đá Việt Nam tổ chức lần đầu, chiến thắng thuộc về đội Hà Nội. Đây là giải bóng đá nữ vô địch quốc gia là giải đấu lần đầu tiên giành cho nữ giới trong khu vực Đông Nam Á. Từ đây, bóng đá nữ đã có những thành tích xuất sắc trên đấu trường quốc tế.
Lịch sử bóng đá Việt Nam trong suốt những năm 1975 – 1991: đây là thời kỳ bị bao vây cấm vận, nền bóng đá cũng theo đó trì trệ, chậm phát triển. Mãi đến năm 1991, Việt Nam mới quay trở lại đấu trường quốc tế. Dấu ấn là tham gia thi đấu SEA Games 1991 tại Manila, Philippines. Sau đó, bóng đá Việt Nam đã có những thành tích đáng kể như: huy chương bạc SEA Games 18 (1995), huy chương đồng Tiger Cup 1996 và sau này là vô địch cúp Đông Nam Á (AFF Suzuki Cup) vào năm 2008.
 
đội tuyển việt nam vô địch aff suzuki cup 2008
 
Đội tuyển Việt Nam vô địch AFF SUZUKI CUP 2008
 
Những trận đấu thắng rực rỡ của lịch sử bóng đá Việt Nam trong giai đoạn này
  • U16 Việt Nam - U16 Trung Quốc: 3-2 (Vòng bảng giải U16 châu Á 2000)
  • Việt Nam- Hàn Quốc 1-0 (Vòng loại Asian Cup 2004)
  • Việt Nam- UAE: 2-0 (Vòng bảng Asian Cup 2007)
  • Thái Lan- Việt Nam: 1-2 (Chung kết lượt đi AFF Cup 2008)
  • U19 Việt Nam- U19 Australia: 5-1 (Vòng loại U19 châu Á)
  • Olympic Việt Nam- Olympic Iran: 4-1 (Asian Games 2014)

Bình luận